1936 yılında Erbaa nasıl bir yerdi?

1939 ve 1942 Depremleriyle yıkılmadan önce yayınlanmış, Orta Karadeniz’in verimli toprakları üzerinde yer alan Erbaa 1936’da nasıl bir yerdi?
Erbaa ile ilgili 15 Ağustos 1936 tarihinde “Orta Anadolu’nun Mümbit Bir Kazası: Erbaa” başlığıyla yayınlanmış belge niteliğinde bir gazete kupürü yakın tarihle ilgili bilmediğimiz gerçekleri gözler önüne seriyor.
Cumhuriyet Gazetesinin muhabiri tarafından yazılan ve Erbaa’da ekonomi, spor ve yaşamın anlatıldığı haber ilçede 1936 yılında kaç kişinin yaşadığıyla ilgili bilgi vererek başlıyor.

1936’DA 8-10 BİN KİŞİ YAŞIYORMUŞ

“Bin, bin beş yüz evli, 8–10 bin nüfuslu Erbaa kazası geniş ve mümbit (verimli) bir ova üzerine kurulmuş, şark ve şimalden ( Kuzey. Arapça) karayaka ve Karınca dağları ile cenubdan ( Güney. Arapça ) ufak tepeler ve yaylalarla muhat garbi ( sarılmış, çevrelenmiş) Kelkit ırmağının takip ettiği ova ile açık, güzel bir kazadır.”

ERBAA ÇARŞAMBA ARASI NAKLİYE İMKANINDAN BAHSETMİŞ

Boğazkesen bölgesinde Yeşilırmak’ın doğarak Çarşambadan döküldüğünden bahseden muhabir Hasan Uğurlu Barajının inşa edilmesiyle yapılabilen nakliyatların hayata geçirilmesi için öneride bulunmuş.
“Kelkit, Kale Köyünün Boğazkesen kısmında Yeşilırmak ile birleşerek Çarşambaya dökülür. Bu ırmağa Erbaa - Çarşamba arasında nakliyata müsait bir şekil verme imkânı vardır."

1936’DA YILDA 1.5 MİLYON KİLO TÜTÜN ÜRETİMİ

Erbaa’nın 160 köyü vardır. Bu köylerin içinde hava, su ve manzara itibariyle çok güzelleri olmakla beraber birkaç yüz sene evvelisi (önceki) gibi kalanları da mevcuttur. Erbaa’da tütün, afyon, kendir, pamuk, hububat, çay ve ipek böceği yetiştirilmektedir. En büyük servet membaını (zenginlik kaynağı) tütün teşkil eder. Her sene asgari bir buçuk milyon kilo tütün yetiştirilir. Ve tütünden her sene 750 bin lira para girer. Tütünden başka afyon, kendir, pamuk ve zer’iyatı da (Arşınla ölçülebilen şeyler) mühim (önemli) bir servet membaı olmakla beraber her nedense köylü afyon zer’iyatına fazla ehemmiyet (önem) vermekte, pamuğu da ancak kendi ihtiyacına göre yetiştirmektedir. Erbaa’nın bazı köylerinde ipek böceği yetiştiren köylüler mevcutsa da bu kısma da lazım gelen ehemmiyet verilmemektedir. Tababetle kullanılan (mahleb) de epeyce para getirmektedir. Bu işi de ehemmiyetsiz (önemsiz) telakki (saymak, kabul etmek) etmemek lazım gelir. Yumurta, deri ve yapağı işi de epeyce bir yekun tekil eder.
Bunlardan başka Amasya’nın (çiçekli bamyası) diye şöhret kazanan kuru bamya Erbaa’nın Zuday köyünde (Şimdilerde Alparslan Kasabası) yetişir ve Amasya’ya yakın olan Teke nahiyesinde ve köylerinde yetişen misket elması Amasya’ya şöhret kazandıran elmadır.

BAĞCILIKLA İLGİLİ GELİŞMELER 1936’DA KENDİNİ GÖSTERİYOR

Son zamanlarda Mercimek Köyü (Amasya-Taşova'ya bağlı) ve civarında bağcılığa fazlaca ehemmiyet verilmektedir. Kısaca diyebiliriz ki Erbaa’da yetişmeyen ve yetişmeyecek olan hiçbir mahsül yoktur. Fakat suyun azlığı bu mahsullerin de noksanlığını intaç ( bir işi sona erdirme, bitirme) etmektedir. Eğer Erbaa’yı ve susuz olan köylerini Kelkit ve Yeşilırmak’tan istifade ederek sulama imkanı hasıl olsa bu mümbit arazi bir Mısır olur.

Erbaa’nın suya ihtiyacı olduğu kadar temizlik ve yola da çok büyük ihtiyacı vardır. Çok sıcak olan bu muhitte ( çevre, yöre) yağmursuz mevsimler bunaltıcı bir kuraklık yapar ve bu kuraklık, zaten bakımsız ve az temizlenen Erbaa’yı toza boğar. Yağmurlu mevsimlerde ise, kaldırımsız sokaklar geçilmeyecek bir hale gelir.
Bu zengin toprakların suya, temizliğe ve bakıma çok ihtiyacı vardır. Biraz gayret ve biraz çalışmakla istenilen her şey elde edilebilir. Erbaa Belediyesinin, hiç olmazsa bundan sonra olsun fazla paraya mütevakkıf (bir şeye bağlı olarak gerçekleşebilen, yapılması bir şeye bağlı olan.) olmayan temizlik işlerine ehemmiyet vermesini dileriz.

ERBAA’DA SPOR

Erbaa spor işleri, her yerde olduğu gibi, birkaç şahsın varlığına bağlıdır. Faaliyet devriyesi bu çalışkan kimselerin işleri icabı yazın Erbaa’da bulundukları müddete inhisar (tekel) eder. Ondan sonra faaliyet durmasa bile yokluğunu hissettirecek kadar azdır.

ELEKTRİK ÜRETİMİ

Şahsi bir teşebbüs sayesinde vücuda getirilmiş olan elektrik teşkilatının bir çok noksanları olmakla beraber takdire değer bir teşebbüs sayılabilir. Belediyenin şimdiye kadar yapamadığı elektrik işine bir kaç zengin yardım etmiş olsa, daha istifadeli bir şekle sokulabilir ve Erbaa bugün ki yarı karanlık vaziyetinden biraz daha aydınlığa kavuşmuş olur.
İtfaiye Belediyenin başaracağı işlerin en ön safında bulunması icap (gereken) eden işlerden biridir. Zira, kerpiç ve tahtadan yapılmış ve yapılmakta bulunan Erbaa evlerinin ve Erbaa’nın sigortası ancak bu teşkilatın esaslı ve işe yarar bir hale getirilmesiyle kabildir. (gerçekleşebilir, olabilir, olanaklı.) Bu teşkilattan da istifade ciheti ( Yön, yan, taraf) gene bol suya bağlıdır. 1935 rökoltesinin iyi fiyatla satılması Erbaa’da tütün ekimiyle uğraşan köylüyü ve halkı, bu sene daha fazla tütün ekmeye teşvik etmiştir. Geçen sene 6300 küsür zürradan ( Ekinciler. Ziraatçiler.) ibaret olan ekisi miktarı bu sene 9500 -10,000 zürraa kadar yükselmiştir. Yetişecek tütün miktarının üç buçuk milyon kilo olacağı tahmin edilmektedir. Yalnız ova ve ovaya yakın köylerde, bazı hastalıkların zuhur (baş gösterme, ortaya çıkma, belirme, görünme, oluşma, türeme.) etmesi bu sene de Erbaa’da iyi tütün miktarını azaltacaktır. Havalar müsait gidip diğer kısımlar iyi kurursa ancak o zaman dip ve dip üstlerinin fenalığı pek zararı mucip (gerekçe, neden.) olmayacaktır.” diye sona eren haber Erbaa ile ilgili yakın tarihe ışık tutuyor.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Asım Dirik 2 yıl önce

Erbaa çok güzel bir ilçe Tokat'a bağlı olması ile Amasya'ya çok yakın çok şirin bir ilçe insanları çok sıcak kanlı ve çalışkan toprağı bereketli dir o kerpiç evleri gördüm misafirliğe gitdigim zaman o evlerde kaldım insanlarını çok sevdim Erbaaya selamlar çünkü Erbaa ile kan bağımız var herkese selamlar

Avatar
Serife öztürk 2 hafta önce

Bende Erbaada dogma ve büyümeyim güzel memleketim cocuklugumun her ani cok güzeldi komsularimiz la aile gibiydik eskiden terzi olan canim Ayse yengem pembe ninem rahmetli ne cok sevdiklerimiz vardi simdi ise ben erbaadan uzakta viyanada gün sayarak yazi beklemek doyarak havasini koklamak hasretim erbaam sana gelsin agust memleketimdeyim slm olsun memleketime